Autor: Luke Haywood,
dyrektor ds. klimatu i energii w Europejskim Biurze Ochrony Środowiska (EEB),
organizacji partnerskiej EUSEW
Przez długi czas przejście na energię odnawialną postrzegano jako szlachetne, ale żmudne przedsięwzięcie – korzystne dla klimatu, ale niekoniecznie dla naszych portfeli. Sytuacja ta zmieniła się w zawrotnym tempie. Koszty spadły w całym łańcuchu wartości energii odnawialnej i energii elektrycznej: od taniej produkcji energii dzięki energii słonecznej i magazynowaniu w bateriach po przystępne cenowo pojazdy elektryczne.
Energia odnawialna ma potencjał, by znacznie obniżyć koszty energii, a tym samym pomóc w rozwiązaniu dwóch najpilniejszych problemów europejskiej polityki: kosztów utrzymania i konkurencyjności. Obniżając koszty energii, odnawialne źródła energii mogą zmniejszyć koszty wszystkich towarów i usług produkowanych w Europie. Przynosi to również korzyści firmom produkującym tutaj, z których wiele boryka się z gwałtownym i utrzymującym się wzrostem cen gazu od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę.
Jednak Europa wydaje się niezdecydowana. Kraje UE wydają się rozdarte między podążaniem za Chinami w ich szybkim przejściu na odnawialne źródła energii i elektryfikację a modelem Stanów Zjednoczonych, polegającym na podwojeniu stawki na paliwa kopalne. W przeciwieństwie do USA, które są głównym eksporterem ropy i gazu, UE jest silnie uzależniona od importu paliw kopalnych – nawet bardziej niż Chiny. Ekonomia i geopolityka sprawiają, że szybka ekspansja odnawialnych źródeł energii jest oczywistym wyborem.
Co więc powstrzymuje Europę?
Branże uzależnione od paliw kopalnych
Chociaż UE nie produkuje paliw kopalnych, posiada potężne branże oparte na dostępie do tanich paliw kopalnych. Przemysł motoryzacyjny, chemiczny i stalowy wciąż trzymają się technologii z przeszłości. Żadna z tych branż nie stoi przed niemożliwym do pokonania zadaniem elektryfikacji swoich procesów produkcyjnych i produktów – technologie już istnieją. Jednak, jak pokazuje opóźnienie wprowadzenia zakazu sprzedaży nowych samochodów z silnikami spalinowymi, niektóre firmy uważają, że mogą pozostać konkurencyjne, skupiając się na krótkoterminowych zyskach i starych technologiach.
Odwrócenie uwagi od energii jądrowej
Energia jądrowa nagle ponownie znalazła się w centrum uwagi, a jej zwolennicy naciskają, aby traktować ją na równi z odnawialnymi źródłami energii w europejskiej strategii klimatycznej. Dane pokazują jednak zupełnie inny obraz sytuacji.
Energetyka jądrowa to branża podupadająca, głównie dlatego, że odnawialne źródła energii stały się tańsze i szybsze we wdrożeniu. Natomiast budowa nowych elektrowni jądrowych przebiega powoli i jest coraz droższa. Analiza ponad 16 000 dużych projektów pokazuje, że pod względem opóźnień i przekroczeń kosztów energetyka jądrowa dorównuje jedynie igrzyskom olimpijskim. Tymczasem odnawialne źródła energii są realizowane zgodnie z budżetem i terminem, a ponadto nie wytwarzają odpadów, które pozostają toksyczne przez tysiące pokoleń.
Niektórzy twierdzą, że energia jądrowa jest potrzebna do zapewnienia „obciążenia podstawowego” (energii, która jest zawsze dostępna). Jednak coraz tańsze sposoby magazynowania i elastycznego zarządzania energią elektryczną sprawiają, że argument ten z roku na rok staje się coraz mniej istotny. Próba połączenia energii jądrowej z odnawialną również stwarza problemy: obie charakteryzują się wysokimi kosztami stałymi i niskimi kosztami zmiennymi, co oznacza, że ograniczenie jednej z nich w celu zrobienia miejsca dla drugiej jest kosztowne – a w przypadku energii jądrowej może nawet podwyższyć koszty utrzymania.
Przeszkody w transformacji
Europejska transformacja energetyczna napotkała problem zatorów. Projekty wiatrowe i słoneczne są gotowe, ale uzyskanie pozwolenia na ich budowę i podłączenie do sieci trwa zbyt długo. Problemem nie jest technologia, ani regulacje. Nowa dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii ma na celu przyspieszenie i uproszczenie procesu wydawania zezwoleń. Teraz potrzebne są władze dysponujące ludźmi, narzędziami i zasobami, aby wprowadzić te zasady w życie, tak aby projekty nie utknęły na papierze.
Zatory w sieci stanowią dodatkowy czynnik komplikujący sytuację. Inteligentne planowanie jest niezbędne, aby zapewnić szybkie podłączenie projektów dotyczących energii odnawialnej i magazynowania energii oraz zmniejszyć obciążenie systemu. Aby przyspieszyć proces, kraje powinny nadać priorytet projektom, które są gotowe do realizacji i mogą pomóc w zmniejszeniu wąskich gardeł w sieci oraz kosztów.
Niewystarczające zaangażowanie lokalne
Kluczowe znaczenie ma poparcie społeczności lokalnych. Przez dziesięciolecia przemysł paliw kopalnych dobrze to rozumiał. Węgiel, pomimo ogromnych szkód dla zdrowia i środowiska, często zapewniał sobie trwałe lokalne poparcie. Nie tylko dzięki stosunkowo wysokim wynagrodzeniom, ale także poprzez zakorzenienie się w społecznościach: finansowanie klubów sportowych, sponsorowanie lokalnych wydarzeń, wspieranie usług publicznych oraz tworzenie poczucia wspólnej tożsamości i dumy.
Sektor energii odnawialnej musi wyciągnąć wnioski z tego. Niezbędne są przejrzyste procesy decyzyjne i znaczący udział społeczności. Równie ważne jest jednak dzielenie się korzyściami finansowymi. Lokalne społeczności powinny dostrzegać namacalne korzyści z realizacji projektów związanych z energią odnawialną: lokalne inwestycje, możliwości nabycia udziałów oraz zyski pozostające w regionie. Pakiet energetyczny dla obywateli stanowi doskonałą okazję do podjęcia zdecydowanych działań w tym zakresie.
Jeśli uda się pokonać te cztery bariery, Europa będzie mogła wreszcie w pełni czerpać korzyści z odnawialnych źródeł energii: tańszą energię dla obywateli, niższe koszty produkcji dla przemysłu oraz większą niezależność energetyczną. Technologia jest gotowa, ekonomia ma sens, a geopolityczna pilność jest niezaprzeczalna. Czas, aby polityka nadrobiła zaległości.
Ten artykuł redakcyjny powstał we współpracy z Europejskim Tygodniem Zrównoważonej Energii (EUSEW) – największym corocznym wydarzeniem poświęconym odnawialnym źródłom energii i efektywnemu wykorzystaniu energii w Europie. #EUSEW2026 to już 20. edycja, która po raz kolejny zgromadzi społeczność osób dbających o budowanie bezpiecznej i czystej przyszłości energetycznej dla kolejnych pokoleń.
Sprawdź aktualnie otwarte zaproszenia, aby dołączyć.
Źródło: Europejski Tydzień Zrównoważonej Energii
