Autorzy: Niklavs Tamanis, Veronica Saletti, Marco Costa, Marina Fernández-Campoamor – Młodzi ambasadorzy energii EUSEW

Obywatele nadal mają trudności z przystąpieniem do europejskiej transformacji energetycznej w kierunku czystej energii. W niniejszym artykule przeanalizowano dwa praktyczne podejścia, które zmieniają obserwatorów w partnerów: wspólnoty energetyczne, w których obywatele są współwłaścicielami i dzielą się energią, oraz klauzule dotyczące korzyści dla społeczności, które zapewniają lokalną dystrybucję wartości. My, młodzi ambasadorzy energii, pokazujemy, w jaki sposób ukierunkowane punkty kompleksowej obsługi (OSS), identyfikatory odnawialnych źródeł energii (RES-ID) i interoperacyjność wśród innych rozwiązań mogą sprawić, że mechanizmy te będą działać skuteczniej, sprawiedliwiej i na większą skalę.

Problem wysokiego szczebla

W całej UE gospodarstwa domowe nadal borykają się z trudnościami w angażowaniu się w rynki energii. Świadomość namacalnych korzyści jest niska, a zaufanie do zabezpieczeń zapewnianych przez korporacje wydobywcze jest ograniczone. Chociaż istnieją wiarygodne mechanizmy, ich wdrażanie pozostaje złożone, nierównomierne i niedostępne.

Dynamika UE, pakiet energetyczny dla obywateli i nasz wkład YEA

Pakiet energetyczny dla obywateli, oparty na pakiecie czystej energii i planie działania na rzecz przystępnej energii do 2025 r., ma na celu wzmocnienie pozycji konsumentów i umożliwienie dzielenia się energią. Nasz wkład w konsultacje społeczne jako Młodzi Ambasadorzy Energii (YEA) skupiał się na praktycznej realizacji poprzez takie rozwiązania, jak opracowanie ukierunkowanego OSS, uznanie młodzieży/najemców za grupę szczególnie wrażliwą, stworzenie działań informacyjnych skierowanych do konkretnych odbiorców oraz ulepszenie dwóch kluczowych narzędzi uczestnictwa obywateli w rynkach energii: wspólnot energetycznych i klauzul dotyczących korzyści dla społeczności. W niniejszym artykule skupiamy się na dwóch ostatnich.

Dwa praktyczne czynniki

Społeczności energetyczne (EComms)

Pomimo jasnych wytycznych UE dotyczących inicjatyw społeczności energetycznych, nadal istnieją bariery: definicja i wdrażanie REC różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich; niska świadomość; postrzegany wysoki wysiłek ze strony praktyków zaangażowanych w proces tworzenia REC; złożona struktura biurokratyczna i operacje; ograniczone korzyści dla studentów, młodych pracowników i najemców o niskich dochodach; kosztowne, niekompatybilne liczniki/platformy; oraz ryzyko przejęcia przez dużych graczy rynkowych.

Nasze rozwiązania EComms

Aby ułatwić zakładanie, dołączanie do i zarządzanie wspólnotami energetycznymi (EComms), proponujemy zestaw uzupełniających się rozwiązań, które eliminują zarówno bariery organizacyjne, jak i techniczne.

Przede wszystkim punkty kompleksowej obsługi (OSS) skupiające się na społecznościach energetycznych działałyby jako centra pojedynczego dostępu, w których obywatele, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz władze lokalne mogłyby uzyskać dostęp do gotowej dokumentacji (statuty, regulaminy i szablony komunikatów), ocen dotyczących dzielenia się energią oraz jasnych wytycznych dotyczących zarządzania danymi i kroków regulacyjnych, a także informacji na temat tego, jak zwiększyć efektywność energetyczną swoich domów.

Ponadto młodzi ludzie, zwłaszcza ci, którzy wynajmują mieszkania jako studenci lub osoby rozpoczynające karierę zawodową, powinni uzyskać formalne uznanie jako grupa szczególnie wrażliwa w ramach krajowych ram społecznych. Umożliwiłoby im to dostęp do specjalnych świadczeń i programów wsparcia, podobnie jak innym grupom szczególnie wrażliwym, pomagając w usuwaniu barier strukturalnych utrudniających ich uczestnictwo i zapewniając, że wspólnoty energetyczne staną się opcją integracyjną, a nie niszową.

Ponadto specjalna ścieżka kariery w służbie cywilnej dla społeczności energetycznych umożliwiłaby młodym profesjonalistom zdobycie bezpośredniego doświadczenia, jednocześnie wspierając społeczności w codziennym zarządzaniu i działaniach angażujących obywateli, które w przeciwnym razie byłyby kosztowne, gdyby zostały w całości zlecone zewnętrznym ekspertom. Opierając się na pojawiających się przykładach z Francji i Włoch, centra te łączyłyby również społeczności z dotacjami, preferencyjnymi kredytami i lokalnymi partnerami finansowymi, zwiększając dostępność inwestycji i zmniejszając ryzyko związane z inicjatywami na wczesnym etapie.

Wreszcie, aby uprościć uczestnictwo z technicznego i biurokratycznego punktu widzenia, proponujemy wprowadzenie identyfikatora systemu energii odnawialnej (RES-ID): znormalizowanego i uznanego zestawu danych technicznych i administracyjnych, który obywatele i MŚP mogą wypełnić jednorazowo, a następnie ponownie wykorzystać w różnych procedurach krajowych, takich jak wnioski o pozwolenia, wnioski o podłączenie do sieci, afiliacja EComms i wnioski o programy motywacyjne. Narzędzie to przechowywałoby wszystkie dane techniczne dotyczące systemów energii odnawialnej wymagane przez różne organy krajowe i pobierało je w razie potrzeby w każdym punkcie dostępu, podobnie jak włoskie SPID lub holenderskie DigID, systemy osobistej tożsamości cyfrowej.

Studia przypadków EComms

1) W Alto Vicentino (Włochy) 16 gmin utworzyło wspólnotę energetyczną, zainstalowało około 650 kW paneli fotowoltaicznych na budynkach publicznych, udostępniło mieszkańcom i małym firmom dotacje krajowe (do 40% początkowej inwestycji), a zespół młodzieżowy kontynuuje tę inicjatywę, organizując klub zakupowy na potrzeby modernizacji energetycznej budynków.

Wnioski dotyczące polityki: wspieraj klastry sąsiadujących gmin, korzystając z istniejących punktów informacyjnych dotyczących energii, nadal wspieraj instalacje słoneczne w budynkach publicznych jako „przykład do naśladowania” i zachęcaj młodych profesjonalistów do aktywnego angażowania się w lokalne społeczności poprzez specjalne dotacje wsparcia, ścieżki kariery w służbie cywilnej i możliwości kształcenia.

2) Hyperion Energy Community w Atenach (Grecja), założona w 2020 r. i składająca się głównie z rodzin i organizacji pozarządowych, ma na celu przekształcenie się w ESCO w celu wspierania renowacji mieszkań w budynkach wielorodzinnych. Projekt działa w kilku dzielnicach stolicy, dążąc do zapewnienia równowagi płci i reprezentacji różnych grup społecznych wśród 123 członków.

Wnioski dotyczące polityki: Wykorzystanie ram regulacyjnych dotyczących obywatelskich wspólnot energetycznych (CEC) do tworzenia nowych struktur biznesowych kierowanych przez obywateli (ESCO) w celu przyspieszenia renowacji energetycznej budynków wielorodzinnych, zapewniając szerokie reprezentowanie społeczne.

3) Energie Samen Rivierenland (Holandia): Stowarzyszenie sąsiedzkie w Rivierenland, założone w 1936 r. i kierowane przez obywateli, rewitalizuje swoje przestarzałe zasoby mieszkaniowe (60% zbudowanych przed 1950 r.) poprzez proces współprojektowania interwencji. Projekt obejmuje 133 mieszkania, ze szczególnym uwzględnieniem ubóstwa energetycznego i starszych mieszkańców.

Wnioski dotyczące polityki: Wykorzystanie istniejących stowarzyszeń sąsiedzkich o długiej historii zaufania społecznego do promowania wspólnego projektowania interwencji renowacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem grup najbardziej narażonych.

4) Renoss (Włochy): jest to sieć punktów kompleksowej obsługi (OSS) poświęconych społecznościom korzystającym z energii odnawialnej, prowadzona przez lokalne agencje energetyczne wspierane przez Ministerstwo Środowiska. Obejmuje ona całe terytorium kraju, z co najmniej jednym punktem OSS w każdym regionie, zgodnie z dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Każda agencja wspiera społeczności energetyczne poprzez dedykowane usługi, które obejmują informacje, wnioski o dotacje, studia wykonalności i kampanie angażujące członków.

Wnioski dotyczące polityki: wspieranie klastrów organizacji publicznych OSS w celu oferowania ustrukturyzowanego i jednolitego podejścia do pomocy technicznej w całej Europie

Klauzule dotyczące korzyści dla społeczności

Chociaż społeczności energetyczne są obiecującą i innowacyjną koncepcją, przynoszącą wyraźne korzyści dla środowiska, nie zawsze rozwiązują one problemy związane z równością społeczną wynikające z projektów dotyczących energii odnawialnej, takie jak zewnętrzne koszty lokalizacji. Dlatego też wprowadzenie mechanizmów podziału korzyści, takich jak fundusze społecznościowe i wspólna własność kapitałowa, zyskuje na popularności wśród państw członkowskich.

Postępy są jednak nierównomierne: wiele programów jest skomplikowanych, nieprzejrzystych i angażuje mieszkańców zbyt późno; młodzież, najemcy i inne grupy niedostatecznie reprezentowane są rzadko uwzględniane; udział pozostaje na niskim poziomie, a legitymizacja ulega osłabieniu. Jako młodzi ambasadorzy energii twierdzimy zatem, że sprawiedliwa transformacja musi wykraczać poza rekompensaty, aby stworzyć wspólną wartość dla społeczności, zwłaszcza tam, gdzie brakuje umiejętności i alternatywnych miejsc pracy.

Nasze rozwiązania na rzecz społeczności

Aby projekty dotyczące energii odnawialnej były bardziej sprawiedliwe i integracyjne, rządy krajowe mogą ustanowić proste zasady zapewniające społecznościom lokalnym udział w korzyściach.

Na przykład kryteria korzyści można włączyć bezpośrednio do systemów aukcyjnych, wraz z jasnymi wytycznymi dotyczącymi kwalifikujących się zastosowań, takich jak lokalna pomoc energetyczna lub obiekty społeczne. Punkt kompleksowej obsługi (OSS) może następnie pomóc społecznościom w sprawdzeniu, kto się kwalifikuje, uzyskaniu dostępu do funduszy lub rekompensat oraz skorzystaniu z możliwości szkolenia lub przekwalifikowania.

Ponadto rządy mogłyby opracować modele podziału ryzyka, które ułatwiłyby gospodarstwom domowym o niskich dochodach udział w projektach bez ponoszenia strat finansowych.

Wreszcie, ukierunkowana komunikacja za pośrednictwem grup młodzieżowych, szkół, ośrodków społecznych i lokalnych mediów może zwiększyć świadomość, wykorzystując model dostosowany do warunków UE, który uwzględnia zarówno dochody, jak i warunki mieszkaniowe.

Studia przypadków dotyczące korzyści dla społeczności

Po raz kolejny szczegółowo przeanalizowaliśmy dwa modele krajowe, aby zobaczyć, jak może wyglądać sprawiedliwy podział wartości dla społeczności.

1) W irlandzkich aukcjach RESS każdy wspierany projekt wpłaca 2 EUR/MWh do lokalnego funduszu korzyści dla społeczności i pojawia się w krajowym rejestrze SEAI wraz z wytycznymi dotyczącymi kwalifikujących się zastosowań – od pomocy w walce z ubóstwem energetycznym po obiekty społeczne. Istnieje również ścieżka aukcyjna prowadzona przez społeczność dla projektów opracowanych lokalnie.

Wnioski dotyczące polityki: ustalenie stałej opłaty w wysokości €/MWh na rzecz lokalnego funduszu, prowadzenie publicznego rejestru i proste sprawozdawczości rocznej oraz utrzymanie ścieżki kierowanej przez społeczność, aby mieszkańcy mogli kierować i korzystać z wartości.

2) Duńska ustawa VE-loven idzie dalej, łącząc pieniądze z własnością i ochroną. Deweloperzy nowych lądowych elektrowni wiatrowych muszą oferować 20% udziałów lokalnych (w promieniu 4,5 km) na równych warunkach, rekompensować wszelkie straty wartości nieruchomości i wpłacać środki do programu ekologicznego na rzecz lokalnych udogodnień.

Wnioski dotyczące polityki: należy stworzyć pakiet – udziały lokalne, rekompensaty za nieruchomości i fundusz społecznościowy – aby zharmonizować zachęty i zbudować trwałą akceptację.

Dlaczego to wszystko ma znaczenie

Połączenie mechanizmów e-komunikacji i korzyści dla społeczności z funkcjonalnym OSS, RES-ID, interoperacyjnością i zabezpieczeniami, a także innymi ulepszeniami, buduje zaufanie, przyspiesza ich wdrażanie, poprawia przystępność cenową i poszerza uczestnictwo – zwłaszcza młodzieży, najemców i innych grup znajdujących się w trudnej sytuacji.

Wnioski i wezwanie do działania

W miarę jak nowoczesny udział obywateli UE w energetyce przechodzi z fazy konsultacji, należy wprowadzić sprawiedliwą kodyfikację mechanizmów: należy skalować ukierunkowane OSS, ujednolicić zaufane narzędzia we wszystkich państwach członkowskich, zintegrować główne zasady podziału ryzyka, a korzyści dla społeczności muszą zapewniać namacalną wartość wykraczającą poza zwykłą rekompensatę.

Komisja Europejska zapewnia już podstawy do tego poprzez narzędzia takie jak Instrument Wspólnot Energetycznych i Inicjatywa Renowacji Prowadzona przez Obywateli, które pomagają lokalnym podmiotom uzyskać dostęp do wskazówek, finansowania i budowania potencjału. Równolegle sieci o zasięgu ogólnounijnym, takie jak REScoop.eu, wspierają spółdzielnie energii odnawialnej i wzajemne uczenie się w państwach członkowskich.

Wykorzystanie i rozszerzenie tych wysiłków będzie miało zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, że nasi przyszli obywatele staną się prawdziwymi partnerami w rozwoju energii odnawialnej w Europie.

Niniejszy artykuł redakcyjny powstał we współpracy z Europejskim Tygodniem Zrównoważonej Energii 2026. Informacje na temat otwartych zaproszeń do składania wniosków można znaleźć na stronie ec.europa.eu/eusew.

XXX

Polecane linki

Krótka biografia/profil internetowy autora/autorów:

Niklavs Tamanis: https://www.linkedin.com/in/niklavs-tamanis/

Veronica Saletti: https://www.linkedin.com/in/veronica-saletti-0831981a9/

Marco Costa: https://www.linkedin.com/in/marcocosta7/

Marina Fernández-Campoamor: https://www.linkedin.com/in/marinafernandezf/

Images:

pastedGraphic.png

pastedGraphic_1.png

  • Przykład REC Alto Vicentino; Prawa autorskie: Marco Costa, młody ambasador energii, współautor niniejszego artykułu

pastedGraphic_2.png

  • Przykład REC Alto Vicentino; Prawa autorskie: Marco Costa, młody ambasador ds. energii, współautor niniejszego artykułu

Zastrzeżenie: Niniejszy artykuł jest wkładem partnera. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Ani Komisja Europejska, ani żadna osoba działająca w jej imieniu nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie informacji zawartych w niniejszym artykule. Wyrażone opinie są wyłącznie opiniami autora (autorów) i nie powinny być traktowane jako oficjalne stanowisko Komisji Europejskiej.

Źródło: Europejski Tydzień Zrównoważonej Energii (European Sustainable Energy Week)