Aby ocenić potencjalny wpływ morskiej farmy wiatrowej na nietoperze, w marcu 2025 r. wspólny estońsko-łotewski projekt ELWIND podpisał umowę z polską firmą „3Bird”, która ma bogate doświadczenie i badała wpływ morskich farm wiatrowych na te chronione zwierzęta w innych podobnych projektach. Badanie przeprowadzono zarówno na wodach terytorialnych Estonii, jak i Łotwy, obejmując obszary obu morskich farm wiatrowych oraz 4-kilometrową strefę buforową wokół nich.

Aktywność nietoperzy analizowano na obszarze Morza Bałtyckiego przeznaczonym pod planowaną farmę wiatrową ELWIND na wodach łotewskich, a także w punktach przybrzeżnych, aby określić okresy migracji w całym regionie.

Według Klaudyny Świstun, przedstawicielki „3Bird”, celem badania było ustalenie, czy nietoperze występują na otwartym morzu, jak często i w jakich porach roku się tam pojawiają oraz czy istnieje potencjalna interakcja między nietoperzami a morskim turbinami wiatrowymi.

Na podstawie dostępnych informacji, do tej pory nie przeprowadzono monitoringu nietoperzy morskich w łotewskiej części obszaru projektu.

Monitoring prowadzono od 1 maja do 20 września 2025 r., obejmując cały cykl sezonowy aktywności i migracji nietoperzy na tym obszarze.

„Dane były rejestrowane w sposób ciągły – 24 godziny na dobę – przez cały okres monitorowania i są analizowane wraz z informacjami meteorologicznymi, w tym prędkością i kierunkiem wiatru oraz temperaturą” – mówi Świstun. „Zebrane dane pomogą udokumentować obecność nietoperzy na morzu, zidentyfikować ich sezonowe wzorce migracji oraz ocenić potencjalne ryzyko kolizji lub przyciągania w odniesieniu do turbin wiatrowych. Proponowane metody badawcze umożliwią również identyfikację tras migracji nietoperzy i kluczowych stref aktywności, wspierając w ten sposób cele ochrony różnorodności biologicznej na obszarze projektu ELWIND”.

Ważną częścią badania było wykorzystanie lokalnej infrastruktury – rozmieszczenie boi, ich konserwacja i serwisowanie zostały przeprowadzone przy użyciu portu w Ventspils i lokalnych dostawców usług morskich, zapewniając zaangażowanie regionu. Firma współpracowała z lokalnymi właścicielami statków i wykorzystywała łodzie rybackie do serwisowania i demontażu boi po zakończeniu prac terenowych.

Zidentyfikowano dziewięć gatunków nietoperzy

Obecne obserwacje pokazują, że nietoperze pojawiają się głównie sezonowo – podczas wiosennej migracji, a największą aktywność wykazują jesienią, gdy warunki pogodowe są sprzyjające (ciepłe, spokojne noce). Poza tymi okresami migracji aktywność nietoperzy jest niska, co jest charakterystyczne dla gatunków obserwowanych w Morzu Bałtyckim. Według naukowców, czułe czujniki ultradźwiękowe zapewniają precyzyjne monitorowanie aktywności nietoperzy podczas migracji i dostarczają danych niezbędnych do oceny wpływu parku wiatrowego na wrażliwe gatunki. Wszystkie uzyskane wyniki zostaną uwzględnione w ocenie oddziaływania na środowisko morskiego parku wiatrowego ELWIND.

W wyniku monitoringu morskiego zidentyfikowano cztery gatunki nietoperzy spośród 16 znanych na Łotwie: Eptesicus serotinus (nietoperz serotyn), Pipistrellus nathusii (mroczek Nathusiusa), Pipistrellus pygmaeus (mroczek sopranowy) oraz nietoperze należące do rodzaju Eptesicus spp.

Wzdłuż wybrzeża zaobserwowano następujące gatunki: Eptesicus nilssonii (mroczek północny), Eptesicus serotinus(mroczek pospolity), Myotis daubentonii (mroczek wodny), Nyctalus noctula (podgórnik), Pipistrellus nathusii (mroczek Nathusiusa), Pipistrellus pygmaeus (mroczek mały), Pipistrellus pipistrellus (mroczek pospolity), Plecotus auritus(mroczek uszaty), Barbastella barbastellus (mroczek wielki), a także nietoperze z rodzajów Eptesicus spp. i Myotis spp.

Cel – zmniejszenie ryzyka kolizji nietoperzy z turbinami wiatrowymi

Obecnie trwa dogłębna analiza i przetwarzanie danych.

„Najpierw określamy intensywność aktywności nietoperzy w przestrzeni i czasie – jak często i w jakich warunkach nietoperze pojawiają się na morzu. Analizujemy, czy aktywność ta ma charakter migracyjny czy lokalny oraz w jakich okresach i w jakich warunkach pogodowych zwierzęta te są najbardziej aktywne” – wyjaśnia Świstun z 3Bird.

Jednocześnie ocenia się wrażliwość poszczególnych gatunków, ponieważ wszystkie gatunki nietoperzy w Europie są chronione, a niektóre z nich są szczególnie narażone na zagrożenia związane z infrastrukturą wiatrową, zwłaszcza gatunki migrujące. Uzyskane dane są wykorzystywane do modelowania ryzyka kolizji za pomocą uznanych metod oraz do oceny prawdopodobieństwa kontaktu nietoperza z działającą turbiną. Wyniki będą obejmowały proponowane środki łagodzące, takie jak optymalizacja rozmieszczenia turbin i zwiększenie prędkości uruchamiania w celu zmniejszenia ryzyka kolizji nietoperzy z turbinami wiatrowymi.

Chociaż istnieją dane naukowe i publikacje na temat wpływu morskich parków wiatrowych na nietoperze, zasoby pozostają ograniczone i rozproszone. Opublikowane badania i oceny oddziaływania wskazują, że nietoperze wykorzystują zarówno wybrzeże Bałtyku, jak i otwarte morze podczas sezonowych migracji.

Według Jānisa Ločmelisa, kierownika działu projektu ELWIND w Łotewskiej Agencji Inwestycji i Rozwoju:

„Monitoring ten stanowi znaczący kamień milowy w łotewskich badaniach przyrodniczych, ponieważ do tej pory obecność nietoperzy na otwartym morzu praktycznie nie była badana w naszym kraju. Dostępne dane dotyczą głównie wybrzeża, więc monitoring przeprowadzony w ramach projektu ELWIND zapewnia unikalną z naukowego punktu widzenia perspektywę – po raz pierwszy w sposób systematyczny dokumentuje, w jaki sposób i kiedy nietoperze wykorzystują przestrzeń Morza Bałtyckiego podczas migracji. Odkrycia te nie tylko poszerzają naszą wiedzę na temat ekologii nietoperzy, ale także pomogą opracować bardziej precyzyjne, oparte na podstawach naukowych środki ograniczające ryzyko związane z przyszłą budową morskich farm wiatrowych”.

Świstun podkreśla, że jest jeszcze zbyt wcześnie, aby wyciągać ostateczne wnioski na temat potencjalnego wpływu projektu – najpierw należy przeprowadzić pełną analizę danych, a następnie określić i ocenić wpływ na środowisko związany z nietoperzami.

Źródło: ELWIND